Việc không quản lý hiệu quả bốn nhóm hóa chất độc hại được sử dụng rộng rãi trong hệ thống thực phẩm toàn cầu đang gây ra chi phí y tế hằng năm từ 1,4-2,2 nghìn tỷ USD (tương đương 2-3% GDP toàn cầu), cùng với ít nhất 0,6 nghìn tỷ USD thiệt hại môi trường, theo một báo cáo mới được công bố.
Báo cáo “Invisible Ingredients: Tackling Toxic Chemicals in the Food System” (Những thành phần vô hình: Giải quyết hóa chất độc hại trong hệ thống thực phẩm) do tổ chức tư vấn chuyển đổi hệ thống Systemiq thực hiện với nguồn tài trợ từ Quỹ Grantham vì Bảo vệ Môi trường, đã đưa ra đánh giá toàn cầu toàn diện nhất cho đến nay về tác động tổng hợp đối với sức khỏe, môi trường và kinh tế của các nhóm hóa chất: phthalates, bisphenols, thuốc trừ sâu và PFAS trong hệ thống thực phẩm toàn cầu. Báo cáo cho thấy, nếu không có các biện pháp loại bỏ khẩn cấp và mang tính chiến lược, những hóa chất độc hại này sẽ tiếp tục gây gánh nặng ngày càng lớn lên sức khỏe con người, khả năng sinh sản, hệ sinh thái toàn cầu và sự ổn định kinh tế dài hạn.
“Báo cáo quan trọng này tổng hợp một khối lượng lớn bằng chứng khoa học về tác hại của hóa chất độc hại, qua đó xây dựng một lập luận rõ ràng cho hành động. Thông qua các nghiên cứu tình huống, báo cáo chứng minh từ thực tiễn rằng quản lý hiệu quả là có thể, rằng việc giảm phơi nhiễm hóa chất độc hại là khả thi, và rằng giảm phơi nhiễm giúp phòng ngừa bệnh tật và cứu sống con người. Báo cáo cũng cho thấy các hóa chất tiêu dùng, đặc biệt là những hóa chất mà trẻ em tiếp xúc thường xuyên cần được giám sát nghiêm ngặt ở mức tương đương với dược phẩm. Đây là một hồi chuông cảnh tỉnh đối với các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo doanh nghiệp.”
- Theo Giáo sư Philip J. Landrigan, MD - Giám đốc Viện Y tế Dự phòng và Giáo sư Y tế Công cộng Toàn cầu, Giám đốc Đài Quan sát Toàn cầu về Sức khỏe Hành tinh tại Đại học Boston.
Các hóa chất công nghiệp hiện được quản lý lỏng lẻo hơn nhiều so với dược phẩm, nhưng lại xuất hiện ở mọi giai đoạn của chuỗi thực phẩm. Chúng được cố ý sử dụng trong phân bón và thuốc trừ sâu, trong thiết bị chế biến thực phẩm, cũng như trong bao bì và lớp phủ. Ngoài ra, chúng còn xâm nhập vào hệ thống thực phẩm thông qua ô nhiễm đất, nước và không khí.
Phân tích cho thấy không có khu vực nào trên thế giới miễn nhiễm. Các quốc gia có thu nhập cao thường có quy định nghiêm ngặt hơn so với các nước thu nhập thấp, nhưng dân số của họ lại có lịch sử phơi nhiễm kéo dài hơn. Sự phơi nhiễm này bắt đầu ngay từ trước khi sinh, định hình quỹ đạo sức khỏe suốt đời và góp phần làm gia tăng tỷ lệ ung thư, rối loạn phát triển thần kinh và bệnh chuyển hóa.
Rối loạn sinh sản là một mối quan ngại lớn về sức khỏe. Hóa chất độc hại làm suy giảm khả năng sinh sản ở cả nam và nữ. Việc phơi nhiễm trong giai đoạn thai nhi, sơ sinh và tuổi sinh sản có thể gây ra những ảnh hưởng lâu dài đến khả năng sinh sản và sức khỏe tổng thể. Nếu mức phơi nhiễm hiện tại tiếp diễn, thế giới có thể thiếu hụt từ 200-700 triệu ca sinh trong giai đoạn 2025-2100. Ở kịch bản cao nhất, con số này tương đương với toàn bộ dân số Đông Nam Á. Mặc dù con số này có thể giảm 40-60% nếu các phương pháp điều trị hỗ trợ sinh sản được phổ cập rộng rãi, nhưng chi phí sẽ rơi vào khoảng 26-79 tỷ USD mỗi năm, chưa kể những phức tạp vốn có của các can thiệp y khoa về sinh sản.
“Báo cáo này đã kết nối rõ ràng giữa tình trạng phơi nhiễm hóa chất độc hại trên diện rộng với sự suy giảm đáng báo động về số lượng tinh trùng, chất lượng trứng và khả năng sinh sản ở cả con người lẫn các loài sinh vật khác. Cần áp dụng nguyên tắc thận trọng để hạn chế phơi nhiễm ngay cả khi chúng ta đang tiếp tục tìm kiếm giải pháp. Chúng ta không còn thời gian để chần chừ. Việc triển khai các khuyến nghị chính sách được nêu và lượng hóa trong báo cáo này sẽ bảo vệ sức khỏe sinh sản và rộng hơn là sức khỏe hành tinh, cho hiện tại và các thế hệ tương lai,”
- Theo Giáo sư Shanna Swan, PhD, thuộc Sáng kiến Khoa học Hành động, Trường Y Mount Sinai
“Hóa chất độc hại gần như không thể tránh khỏi, trong khi các tập đoàn hóa chất thu lợi nhuận và chống lại các nỗ lực quản lý. Những tổn hại về con người và môi trường là vô cùng nghiêm trọng. Tỷ lệ sinh giảm mạnh chỉ là một trong những dấu hiệu cho thấy quy mô mang tính tồn vong và hành tinh của thách thức này,”
- Theo Jeremy Grantham - Giám đốc Quỹ Grantham vì Bảo vệ Môi trường
Bên cạnh tác động đến sức khỏe, báo cáo còn chỉ ra chi phí sinh thái vượt quá 640 tỷ USD mỗi năm, bao gồm chi phí loại bỏ PFAS và thuốc trừ sâu khỏi nước uống và tổn thất trong nông nghiệp, tương đương gần 1% GDP toàn cầu. Tuy nhiên, báo cáo cảnh báo rằng phần lớn thiệt hại đối với hệ sinh thái do hóa chất độc hại gây ra – bao gồm thoái hóa đất và suy giảm đa dạng sinh học – hiện vẫn chưa được định giá.
Từ khủng hoảng đến hành động: Giải pháp đã tồn tại và hiệu quả về chi phí
Báo cáo Invisible Ingredients nhấn mạnh rằng ô nhiễm hóa chất trong hệ thống thực phẩm là vấn đề có thể giải quyết. Theo báo cáo, các công nghệ hiện có và biện pháp quản lý phù hợp có thể giúp giảm khoảng 70% tổng tác hại đối với sức khỏe và môi trường, mang lại khoản tiết kiệm lên tới 1,7 nghìn tỷ USD mỗi năm trên toàn cầu.
Chi phí hành động rất nhỏ so với lợi ích thu được. Ví dụ, báo cáo ước tính 42% việc sử dụng PFAS tại EU có thể được loại bỏ vào năm 2030, và 95% vào năm 2040, với chi phí chỉ 1 euro để giảm thiểu 100 euro thiệt hại do PFAS gây ra. Tương tự, 3,50 euro có thể giúp giảm 100 euro thiệt hại do thuốc trừ sâu tại EU.
Lời kêu gọi hành động toàn cầu có phối hợp
Báo cáo kêu gọi xây dựng lộ trình loại bỏ rõ ràng, mang tính ràng buộc, nhằm tạo sự chắc chắn cho doanh nghiệp, thúc đẩy giảm chi phí thông qua quy mô, và kích thích đổi mới các giải pháp an toàn hơn. Ba ưu tiên chính được đề xuất gồm:
- Hành động ngay với các tác hại đã được xác định bằng cách áp dụng các biện pháp hạn chế theo nhóm để loại bỏ những hóa chất độc hại nhất; tăng cường thực thi; cấm sản xuất hoặc xuất khẩu các chất đã bị hạn chế trong nước sang các quốc gia khác; và tăng cường hài hòa quốc tế thông qua Khung Toàn cầu về Hóa chất.
- Áp dụng nguyên tắc thận trọng khi độ an toàn chưa rõ ràng, yêu cầu chứng minh an toàn trước khi đưa ra thị trường, tiến hành các đánh giá độc lập có hệ thống, và bắt buộc giám sát sau khi lưu hành.
- Chuyển hướng các cơ chế khuyến khích sang hóa học an toàn hơn, thông qua trách nhiệm của nhà sản xuất và các quy định nhằm tạo cơ hội kinh doanh mới trong đổi mới hóa chất; định hướng chi tiêu công cho đổi mới và bảo đảm mua sắm; đào tạo các nhà khoa học và kỹ sư thiết kế an toàn ngay từ đầu.
Báo cáo mới nhất của Systemiq được công bố ngay sau một nghiên cứu mang tính cột mốc khác đăng tải đầu năm nay trên Tạp chí Y học New England (NEJM). Nghiên cứu này cho thấy, trong 50 năm qua, việc phơi nhiễm với các hóa chất tổng hợp do con người tạo ra đã làm trầm trọng hơn tình trạng bệnh mạn tính và rối loạn phát triển ở trẻ em, bao gồm: ung thư trẻ em, dị tật sinh sản ở bé trai, béo phì nhi khoa, rối loạn phát triển thần kinh, rối loạn phổ tự kỷ và suy giảm chỉ số IQ.
Bài báo trên NEJM do 25 nhà khoa học, bác sĩ lâm sàng, nhà kinh tế và chuyên gia pháp lý đến từ 17 tổ chức hàng đầu đồng tác giả, bao gồm Đại học Boston, Đại học Harvard, Đại học Duke, Đại học California, Trung tâm Khoa học Monaco và Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc. Nhiều tác giả trong số này hiện đã tham gia Viện Y tế Dự phòng nhằm đảm bảo các thay đổi về chính sách và pháp lý được đề xuất trong nghiên cứu sẽ được triển khai để bảo vệ sức khỏe trẻ em.